Diabelska sól i inne bajki ludowe. Świętokrzyskie / Autor: Wojciech Widłak / Ilustracje: Aleksandra Michalska-Szwagierczak / Wydawnictwo NIKiDW
Recenzja: Alicja Mazur
Diabelska sól i inne bajki ludowe. Świętokrzyskie to niezwykła publikacja, która przenosi młodych czytelników w świat dawnych opowieści przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Książka została opracowana na podstawie autentycznych historii opowiadanych przez bajarzy z regionu świętokrzyskiego, dzięki czemu zachowuje wyjątkowy, ludowy charakter i autentyczność.
Każda z bajek jest wyjątkowa i wciągająca, a możliwość odsłuchania ich w gwarze danego regionu dodatkowo wpływa na imersje czytelnika w tajemniczy świat świętokrzyskich gór. Wszystkie historie są dokładnie opisane: znajdziemy tam informacje, kto je opowiedział i na jakich terenach dzieje się akcja. A mapka umieszczona na początku książki pozwala dokładnie umiejscowić poszczególne miejsca oraz poznać geografii województwa świętokrzyskiego.
Przedstawione bajki pełne są magii, tajemnic, heroicznych czynów i nawiązań historycznych. Każdy z młodych czytelników znajdzie coś dla siebie: fanowi awanturniczych przygód spodoba się zapewne historia o zbóju Kaku czy o Kopcu Kwacała, a legenda O pięknej Jance i złośliwej czarownicy trafi w gusta miłośnika tajemniczych stworzeń. Oprócz intrygujących bohaterów i fabuły, każda z legend skłania do refleksji nad tym, co w życiu naprawdę ważne. Rozdziały są krótkie, a bajki zwięzłe i pełne akcji – przez co wciągają czytelnika. Przystępna długość, przyjazna czcionka i ograniczone natężenie tekstu na stronę powinny zachęcić nawet niewytrawnych jeszcze młodych adeptów czytania do prób samodzielnej lektury.
Dużym atutem książki jest jej walor edukacyjny. Cała publikacja pełna jest informacji i ciekawostek o regionie świętokrzyskim (niekiedy tak nieoczywistych, że zdziwią pewnie niejednego dorosłego czytelnika). Już na początku lektury autor tłumaczy nam skąd wzięły się spisane bajki oraz zaznajamia nas pokrótce z tradycjami regionu i legendarnymi postaciami, które ujrzymy „w akcji” na dalszych stronach zbioru. Każda z bajek kończy się słowniczkiem wyjaśniającym słówka gwarowe użyte w danej historii, co dodatkowo ukazuje odbiorcy bogactwo językowe terenu.
Oprócz samych bajek i legend autorzy zamieścili w publikacji krótkie sekcje edukujące o różnych aspektach regionu świętokrzyskiego. Dzięki nim możemy dowiedzieć się więcej o historii tamtejszego górnictwa, zaznajomić się z ceramiką i kuchnią regionalną oraz poznać różnice między wiedźmą, czarownicą i Babą Jagą. Na ostatnich stronach informacyjnych rozdziałów znajdują się kody QR, które przenoszą nas do dodatkowych bajek (tym razem tylko w wersji audio) związanych z danym tematem. Autorzy Diabelskiej soli… zdecydowanie robią co mogą, by przybliżyć dzieciom, kulturę ludową i zachęcić je do poznawania polskiego dziedzictwa.
Książka sama w sobie jest piękna, widać serce włożone w powstanie tej publikacji oraz pracę poświęconą na sam proces wydawniczy. Wszystkie tomy z tej serii wydane zostały w twardych oprawach i z pewnością będą zdobić każdą półkę oraz cieszyć swoimi historiami każdego czytelnika (czy dużego czy małego). Na uwagę zasługują również wyjątkowe ilustracje autorstwa Aleksandry Michalskiej-Szwagierczyk, które idealnie wpisały się w tajemniczy klimat legend oraz bajek, dodatkowo intensyfikując jeszcze zanurzenie w świętokrzyski świat.
Ilustracje najczęściej zajmują całą stronę, przez co można im się dokładnie przyjrzeć i zauważyć precyzje w oddanych folklorystycznych szczegółach, np. w tradycyjnych strojach. Kolorystyka jest nieco stłumiona i utrzymana w kolorach ziemi, dzięki czemu bardzo dobrze wpasowują się w klimat świętokrzyskiej wsi. Oprócz przedstawienia na rysunkach bohaterów poszczególnych historii ilustratorka dużą uwagę poświęciła przyrodzie, która przykuwa spojrzenie i osadza ilustracje w konkretnym miejscu. Kreska zazwyczaj jest spokojna i pewna, a same prace zdają się być wykonane przy użyciu farb akwarelowych i kredek, co wpływa na ich odbiór jako autentycznych i pasujących do całego klimatu książki.
Nie można ominąć innych aspektów wizualnych publikacji – prócz niezwykle trafnych ilustracji spotykamy się z innym wykorzystaniem motywów ludowych. Jest to np. przyczepiona do książki wstążeczka, którą zdobi wzór nawiązujący do świętokrzyskich dywaników czy odwzorowanie tradycyjnych świętokrzyskich wycinanek wykorzystane w sekcjach słowniczkowych.
Podsumowując, Diabelska sól i inne bajki ludowe. Świętokrzyskie to publikacja, w której wyraźnie widać ogrom pracy i zaangażowania włożonego w jej przygotowanie. Bogactwo treści, dbałość o detale oraz przemyślane dodatki sprawiają, że książka nie tylko wciąga, ale również uczy i rozwija ciekawość świata. Może stać się wartościową propozycją dla dzieci, ale także inspiracją dla dorosłych, którzy chcą w ciekawy sposób przybliżać najmłodszym polskie dziedzictwo kulturowe.
Zdjęcia są częścią recenzji i pochodzą z archiwum własnego Fundacji.
Diabelska sól i inne bajki ludowe. Świętokrzyskie w działaniach Fundacji Burza Mózgów!
Książka wpisuje się w działania Fundacji Burza Mózgów promujące literaturę przybliżającą dzieciom polskie tradycje i kulturę ludową. Tom świętokrzyski uzupełnia serię obecną już wcześniej w poprzednich edycjach Biblioteki Przedszkolaka, zachęcając do odkrywania kolejnych regionów poprzez opowieści i legendy. Książki z tej serii towarzyszą nam już od kilku edycji… zobaczcie sami!
O drugiej książce z tej serii piszemy tutaj: https://bibliotekaprzedszkolaka.pl/recenzja-ksiazki-o-farmazynach-i-inne-bajki-ludowe-pomorze-roksana-jedrzejewska-wrobel/
A więcej o całej serii książek dowiedzieć się można na stronie Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi: https://nikidw.edu.pl/seria-biala/
